مقاله آموزشی

نحوه مراقبت از قالی‌های ابریشمی

قالی‌های ابریشمی از زیباترین و ظریف‌ترین آثار هنری و تزئینی هستند که به دلیل جنس خاص و ظرافت بافت‌شان نیازمند مراقبت ویژه‌ای می‌باشند. نگهداری درست از قالی‌های ابریشمی نه تنها باعث حفظ زیبایی و کیفیت آن‌ها می‌شود، بلکه طول عمر این آثار نفیس را نیز به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد. در این مقاله از مرکز رفو ماندگار، به بررسی نکات و روش‌های مهم مراقبت از قالی‌های ابریشمی می‌پردازیم.

ویژگی‌های قالی ابریشمی

قالی‌های ابریشمی عمدتاً از نخ‌های ابریشم طبیعی بافته می‌شوند که نسبت به نخ‌های پنبه‌ای یا پشمی بسیار نازک‌تر، نرم‌تر و ظریف‌تر هستند. این ویژگی باعث می‌شود که قالی‌های ابریشمی جلوه‌ای درخشان و خاص داشته باشند، اما در عین حال آن‌ها را به شدت آسیب‌پذیر و حساس تبدیل می‌کند. برخلاف قالی‌های پشمی که مقاومت بیشتری در برابر سایش، نور خورشید و لکه‌ها دارند، قالی‌های ابریشمی باید با دقت بسیار بیشتری نگهداری شوند.

نکات مهم در مراقبت از قالی‌های ابریشمی

قالی‌های ابریشمی به دلیل ظرافت، زیبایی و کیفیت بی‌نظیرشان شهرت جهانی دارند. طرح‌های پیچیده و دقیق، رنگ‌های زنده و طبیعی و بافت متراکم از ویژگی‌های برجسته این قالی‌هاست. قالی‌های ابریشمی نه تنها به‌عنوان کف‌پوش، بلکه به‌عنوان آثار هنری ارزشمند و نمادی از فرهنگ و تاریخ ایران شناخته می‌شوند. برای مراقبت از این شاهکار هنری بهتر است موارد زیر را همواره درنظر بگیرید:

۱. جلوگیری از تابش مستقیم نور خورشید

نور خورشید و اشعه‌های ماوراء بنفش می‌توانند به مرور زمان باعث تغییر رنگ و کم‌رنگ شدن تار و پود ابریشم شوند. بنابراین قالی‌های ابریشمی باید در مکان‌هایی نصب یا قرار داده شوند که از نور مستقیم خورشید در امان باشند. استفاده از پرده‌های نازک، شیدهای مخصوص یا جابجایی قالی به دوره‌های کوتاه‌تر می‌تواند به حفظ رنگ و شفافیت آن کمک کند.

۲. جلوگیری از رطوبت و نم

رطوبت بالا و نم باعث رشد کپک و قارچ روی بافت‌های ابریشم می‌شود که به سرعت به تار و پود قالی آسیب می‌رساند. بنابراین محیط نگهداری قالی ابریشمی باید خشک و دارای تهویه مناسب باشد. اگر قالی در محیطی نمناک قرار گرفت، سریعاً باید آن را خشک کرده و از تهویه هوا استفاده کرد.

3.جلوگیری از فشار و سایش زیاد

قالی‌های ابریشمی به دلیل ظرافت‌شان نمی‌توانند فشار و سایش زیاد را تحمل کنند. برای مراقبت از قالی‌های ابریشمی از پهن کردن آنها در مسیرهای پرتردد و یا قراردادن مبلمان سنگین بر روی آنها خودداری کنید. زیرا در این موارد باعث ساییدگی و آسیب در الیاف فرش شود.

4. تمیز کردن اصولی و منظم

تمیز کردن قالی ابریشمی باید با دقت و به روش‌های اصولی انجام شود. استفاده از جاروبرقی با سری نرم و در حالت کم قدرت برای از بین بردن گرد و خاک سطحی مناسب است. همچنین باید از شوینده‌های مخصوص قالی ابریشمی استفاده کرد که فاقد مواد شیمیایی قوی و آنزیم‌های خورنده هستند. شستشوی قالی ابریشمی باید حتماً توسط متخصص قالیشویی با تجربه انجام شود، زیرا شستشوی نادرست ممکن است به بافت و رنگ قالی آسیب وارد کند.

5. استفاده از زیرانداز مناسب

استفاده از زیراندازهای مناسب زیر قالی ابریشمی باعث جلوگیری از لغزش قالی، کاهش فشار روی تار و پود و محافظت از آن در برابر رطوبت و گرد و خاک سطح زمین می‌شود. این زیراندازها باید نرم، ضد رطوبت و ضد لغزش باشند.

6.جلوگیری از تماس با مواد شیمیایی و لکه‌دار شدن

قالی ابریشمی بسیار حساس است و تماس با مواد شیمیایی، لکه‌های رنگی، چربی یا نوشیدنی‌ها باعث ایجاد لکه‌های سخت و غیرقابل پاک شدن می‌شود. در صورت ایجاد لکه، باید بلافاصله با استفاده از دستمال نرم و مرطوب و بدون مالش شدید لکه را پاک کرد و سپس از متخصص قالیشویی کمک گرفت.

7.نحوه  نگهداری در فصول غیر استفاده

اگر قالی ابریشمی برای مدتی استفاده نمی‌شود، باید به‌درستی پیچیده و در محیطی خشک، خنک و به دور از نور نگهداری شود. استفاده از پارچه‌های نخی یا کتان برای پوشاندن قالی به جای نایلون که باعث ایجاد رطوبت می‌شود توصیه می‌شود.

سایر نکات تکمیلی مراقبتی

• جلوگیری از حمل و نقل غیر اصولی: یکی از راه های مراقبت از قالی‌های ابریشمی هنگام جابجایی رول کردن آنهاست. توصیه می‌شود هرگز این قالی‌ها را تا نکنید و از خم کردن یا فشار دادن به آنها بپرهیزید.
• بازرسی دوره‌ای: به صورت منظم قالی را بررسی کنید تا در صورت وجود پوسیدگی، پارگی، یا آسیب‌های احتمالی، سریعاً اقدام به تعمیر و مرمت کنید.
• استفاده از متخصصان مرمت: در صورت آسیب یا کهنگی قالی، حتماً از افراد متخصص در حوزه مرمت قالی ابریشمی کمک بگیرید تا به بهترین شکل فرایند بازسازی انجام شود.

سخن آخر

قالی‌های ابریشمی از گنجینه‌های هنری و فرهنگی هستند که با مراقبت صحیح می‌توانند سال‌ها به زیبایی و کیفیت خود باقی بمانند. حفظ رنگ و درخشش، جلوگیری از آسیب‌های فیزیکی و شیمیایی و نگهداری در شرایط محیطی مناسب از اصول اساسی مراقبت و نگهداری از قالی‌های ابریشمی به شمار می‌آید. با رعایت این نکات ساده اما مهم، می‌توانید از سرمایه هنری خود محافظت کرده و آن را به نسل‌های بعدی انتقال دهید. در نهایت، برای حفظ سلامت قالی‌های ابریشمی خود بهتر است هر چند سال یک‌بار از خدمات قالیشویی حرفه‌ای و متخصص استفاده نمایید تا این آثار نفیس همیشه در بهترین حالت باقی بمانند.