مزایای شیرازهبافی در فرش
فرش دستبافت ایرانی، از دیرباز نماد هنر، فرهنگ و ذوق ایرانیان محسوب می شود. بخش های مختلف این اثر هنری، از گره و نقش تا ریشه و حاشیه، با دقت و دانشی عمیق طراحی و اجرا شده است. یکی از اجزای بسیار مهم در ساختار فرش دستبافت، شیرازه یا لبهبندی فرش می باشد که علاوهبر زیبایی، نقش کلیدی در استحکام، انسجام و دوام فرش دارد. در این مقاله از مرکز رفو ماندگار به بررسی جامع مفهوم و مزایای شیرازهبافی در فرش، و معرفی انواع شیرازه میپردازیم.
شیرازه چیست؟
شیرازه به لبههای کناری فرش دستبافت گفته میشود که پس از پایان بافت، بهصورت طولی در دو طرف بافته یا پیچیده میشود. شیرازه در واقع همان امتداد نخهای تار است که برای جلوگیری از بازشدن و آسیبدیدگی کنارههای فرش، با روشهای خاصی به هم پیچیده یا دوخته میشود. در اصطلاح رایج بین بافندگان، به شیرازه “لبه فرش” یا “لبهپیچ” هم گفته میشود. شیرازه نقش محافظ و قاب نگهدارنده قالی را ایفا می کند و نوع اجرای آن نقش مهمی در ظاهر نهایی، استحکام،یکپارچگی و طول عمر فرش دارد.
مزایای شیرازهبافی در فرش دستبافت
فرش یکی از مهمترین زیراندازهایی است که مردم از آن برای گرم نگه داشتن و زیبایی خانه خود استفاده می کنند. با توجه به اینکه این کالا از ارزش زیادی برخوردار است بنابراین حفظ و نگهداری از آن بسیار اهمیت دارد. شیرازه از مهمترین ارکان فرش می باشد که مانند یک قاب نگهدارنده عمل می کند، برخی از مزایای آن عبارت است از:
۱. افزایش استحکام و جلوگیری از وا رفتگی
کنارههای فرش بهدلیل تماس مداوم با پا و جارو بیشتر در معرض ساییدگی هستند. شیرازهبافی از باز شدن گرهها و نخها جلوگیری کرده و دوام فرش را افزایش میدهد.
۲. یکپارچگی ساختار فرش
فرش بدون شیرازه، همچون کتاب بدون جلد است. شیرازه باعث میشود ساختار بافتهشده محکم بماند و دچار پیچخوردگی یا جمعشدگی نشود.
3. زیبایی و تقارن بصری
شیرازهبافی در کنار ریشهبندی، به فرش ظاهری کامل و متقارن میدهد. در برخی مناطق، شیرازهها با طرحها و رنگهای خاصی تزئین میشوند و جنبهی تزئینی نیز دارند.
4. ارزشافزوده هنری
از مهمترین مزایای شیرازهبافی در فرش افزایش ارزش هنری و مادی این کالاست. شیرازه تمیز، مرتب و هماهنگ با نقشه فرش نشاندهنده مهارت بالای بافنده یا رفوگر است و ارزش مادی و هنری فرش را افزایش میدهد.
انواع شیرازه در فرش دستبافت
شیرازهها بسته به منطقه، سنت بافت، نوع دار (عمودی یا افقی)، جنس نخ و سبک بافت فرش، متفاوت هستند. مهمترین انواع شیرازه عبارتاند از:
۱. شیرازه پیچ (پیچخورده): این نوع شیرازه در فرشهای بافته شده توسط روستاییان و عشایر دیده می شود. در این روش، تارهای فرش بهصورت مارپیچ در دو یا سه رشته تابیده میشوند. شیرازه پیچ ساده، محکم و کاربردی است.
۲. شیرازه دوخته: این نوع شیرازه در فرشهای شهری بیشتر دیده میشود. در این روش، پس از بافت کامل فرش، لبهها توسط سوزن و نخ، بهصورت محکم دوخته میشوند. این روش ظاهری منظمتر و رسمیتر دارد.
۳. شیرازه بافی تزئینی: در برخی مناطق مانند ترکمنصحرا یا قشقایی، از نخهای رنگی و گرههای خاص در شیرازه استفاده میشود که جنبه هنری و تزئینی هم دارد. گاهی در این شیرازهها مهره یا منگوله نیز بهکار میرود.
عوامل اصلی آسیب دیدن شیرازه فرش
شیرازه فرش درست مانند سایر قسمت های آن ممکن است به مروز زمان و در اثر سهل انگاری دچار آسیب شود. در چنین مواقعی ب برای حفظ زیبایی و استحکام فرش، باید آن را به یک مرکز رفوگری معتبر بسپارید تا کناره های فرش را دور دوزی نمایند. اما عوامل اصلی که به شیرازه قالی آسیب وارد می کنند عبارتند از:
- وارد کردن ضربه شدید به فرش
- ایجاد پوسیدگی براثر نفوذ رطوبت به بافت فرش
- برخورد اشیا تیز با لبه فرش
- نگهداری نادرست و بیدخوردگی قالی
- ساییدگی در اثر کشیده شدن فرش به زمین
کلام آخر
مزایای شیرازهبافی در فرش چیست؟ شیرازه یکی از اجزای حیاتی در هنر فرشبافی است که هم جنبه زیباشناختی دارد و هم باعث افزایش دوام و استحکام فرش میشود. این بخش از قالی باعث محافظت از تار و پود و حفظ شکل کلی فرش می شود. هر چه این مرحله با دقت، دانش و ظرافت بیشتری انجام شود، کیفیت نهایی فرش بالاتر و ارزشمندی و بهای آن نیز افرایشخواهد یافت.
0 دیدگاه