مقاله آموزشی

 تأثیر نور خورشید و رطوبت بر فرش

فرش‌ حاصل هنر، زمان و مواد طبیعی و مصنوعی است که با خلاقیت در کنار هم یک زیرانداز زیبا و گرم را به وجود آورده‌اند. اما این دارایی ارزشمند در برابر عوامل محیطی گوناگونی آسیب‌پذیر است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به نور خورشید و رطوبت اشاره کرد. این دو عامل طبیعی، می‌توانند در بلندمدت به فرسایش، تغییر رنگ و حتی پوسیدگی فرش منجر شوند. در این مقاله از مرکز رفو تخصصی فرش ماندگار، به بررسی علمی و عملی تأثیر نور خورشید و رطوبت بر فرش‌ها می‌پردازیم و راهکارهایی را برای جلوگیری از آسیب‌های ناشی از این عوامل ارائه می‌دهیم.

تأثیر نور خورشید و رطوبت بر فرش

رطوبت و نور خورشید از عوامل پنهان فرسایش فرش‌های خانگی هستند. اگرچه این دو عامل را نمی‌توانیم به صورت کامل از زندگی رومزه حذف نماییم، اما با اعمال تدابیری می توان از میزان تخریب آنها جلوگیری نمود. در ادامه به بررسی اثرات نور خورشید بر قالی‌ها می‌پردازیم:

 تأثیر نور خورشید بر فرش

• الف) کاهش شدت رنگ الیاف فرش ( رنگ‌پریدگی)

نور خورشید حاوی اشعه فرابنفش (UV) است که به‌مرور زمان موجب تجزیه رنگدانه‌های موجود در الیاف فرش می‌شود. این پدیده به‌ویژه در فرش‌های رنگ روشن یا با رنگ‌های گیاهی بیشتر دیده می‌شود. فرش‌هایی که در نزدیکی پنجره‌ها، زیر نور مستقیم خورشید پهن شده‌اند، معمولاً پس از چند ماه دچار تغییر رنگ و کاهش شادابی رنگ‌ها می‌شوند. قسمت‌هایی از فرش که بیشتر در معرض نور قرار دارند، ممکن است نسبت به بقیه سطح فرش بی‌رنگ‌تر یا خاکستری‌تر شوند.

• ب) خشک شدن الیاف فرش

گرمای شدید ناشی از تابش مستقیم آفتاب، به‌ویژه در مناطق گرمسیر، می‌تواند باعث خشک شدن الیاف طبیعی مانند پشم یا ابریشم شود. این موضوع موجب کاهش انعطاف‌پذیری، شکنندگی و در نهایت، شکستگی تار و پود فرش می‌گردد.

• ج) تغییر ساختار و تاب برداشتگی

برخی فرش‌ها (مخصوصاً فرش‌های با تراکم بالا) در اثر گرمای متمرکز ممکن است موج‌دار یا تاب‌دار شوند، به‌ویژه اگر سطح زیرین آن‌ها مرطوب یا ناصاف باشد.

‌تأثیر رطوبت بر فرش

• الف) ایجاد کپک، قارچ و بوی نامطبوع

رطوبت بیش‌ازحد یا ماندگار در فرش، مخصوصاً در شرایطی که تهویه محیط نامناسب باشد، موجب رشد قارچ و کپک در تار و پود فرش می‌شود. این پدیده علاوه بر کاهش عمر فرش، باعث بوی بد و ایجاد حساسیت‌های تنفسی در افراد خانواده می‌شود.

• ب) پوسیدگی بافت فرش

مهمترین تأثیر نور خورشید و رطوبت بر فرش، پوسیدگی بافت آن است. الیاف طبیعی مانند پشم، پنبه یا ابریشم در برابر رطوبت مداوم بسیار آسیب‌پذیرند. اگر فرش برای مدت طولانی روی زمین نمناک یا در فضای مرطوب پهن باشد، به‌تدریج دچار پوسیدگی، پارگی و تضعیف ساختار داخلی می‌شود.

• ج) بیدزدگی ناشی از رطوبت

محیط مرطوب، شرایط مناسبی برای رشد بیدهای لباس و حشرات الیاف‌خوار فراهم می‌کند. این حشرات در تاریکی و رطوبت تخم‌ریزی کرده و از پروتئین موجود در پشم تغذیه می‌کنند.

نشانه‌ها و راهکارهای پیشگیرانه از آسیب فرش در اثر نور خورشید و رطوبت

با رعایت چند اصل ساده مانند استفاده از پرده‌های مناسب، تهویه خوب، جلوگیری از تماس فرش با رطوبت، و مراقبت منظم، می‌توان از آسیب‌های احتمالی جلوگیری کرد و عمر فرش‌های ارزشمند خود را به‌طور قابل‌توجهی افزایش داد. فرش سالم، نشانه‌ی خانه‌ای گرم، منظم و با‌سلیقه است .علائم آسیب فرش در اثر نور خورشید و رطوبت عبارتند از:

• کاهش شادابی و عمق رنگ فرش
• پوسته‌پوسته شدن سطح پرزها
• بوی نم یا کپک در اطراف فرش
• تغییر شکل فرش یا بالا آمدن گوشه‌ها
• وجود نقاط خاکستری، زرد یا لکه‌های قارچی

راهکارهای جلوگیری از آسیب نور خورشید به فرش شامل موارد زیر است:

• استفاده از پرده‌های ضخیم، پرده‌های UV‌دار یا شیشه‌های ضد اشعه UV برای پنجره‌ها
• جابجایی دوره‌ای فرش در فضا تا نور فقط به یک قسمت خاص تابیده نشود
• پهن نکردن فرش در زیر نور مستقیم آفتاب، به‌ویژه در ساعات اوج تابش
• استفاده از قالیچه یا کاور موقتی روی قسمت‌هایی از فرش که در معرض نور شدید هستند

 راهکارهای جلوگیری از آسیب رطوبت به فرش

با رعایت کردن برخی موارد ساده زیر می‌توان تأثیر نور خورشید و رطوبت بر فرش را کاهش داد:

• استفاده از زیرانداز ضد رطوبت یا پالت چوبی برای جلوگیری از تماس مستقیم فرش با زمین مرطوب
• تهویه مناسب فضاهای داخلی، به‌ویژه در زیرزمین‌ها یا اتاق‌های بدون پنجره
• عدم پهن کردن فرش در حمام، بالکن، راهروهای نمناک یا نزدیک به دستگاه‌های بخار
• خشک کردن فوری فرش در صورت ریختن مایعات یا ایجاد لکه‌های نم
• استفاده از نم‌گیر یا سیلیکاژل در محیط‌های بسته، انبارها یا کمدهای نگهداری فرش

سخن آخر

نور خورشید و رطوبت، اگرچه بخشی از شرایط طبیعی زندگی ما هستند، اما می‌توانند به دشمنان پنهان فرش تبدیل شوند. تأثیر مداوم اشعه‌های خورشیدی باعث رنگ‌پریدگی، خشک‌شدگی و تغییر ساختار الیاف فرش می‌شود، درحالی‌که رطوبت موجب رشد قارچ، پوسیدگی و بیدزدگی در تار و پود آن خواهد شد.